De boeken en boekentips van Susan Smit

God? van Frédéric Lenoir

Zou er een meer beladen woord dan ‘god’ bestaan? Een woord dat net zo veel emotie en overtuiging oproept? En waaronder zo veel verschillende dingen worden verstaan? Als u het weet, mag u het zeggen. Daarom is een boek schrijven over wie of wat God zou zijn ook zo moedig.

Bij de prominente filosoof, socioloog en godsdiensthistoricus Frédéric Lenoir is de toon en aanpak van een dergelijke zoektocht in goede handen. Met het overzicht en de geschiedenis van allerlei godsbeelden zit het zoals te verwachten wel snor. Eigenlijk zou je bij lezen van het boek ‘God?’ moeten beginnen bij de lange epiloog. Hierin verlaat Lenoir zijn neutrale, verhalende toon en vertelt hij wat hij zelf gelooft. Bij een nevelig en tegelijk alomvattend onderwerp als ‘God’ is dat een verademing. In de  rest van het boek wordt vooral duidelijk dat er in de geschiedenis tegenstrijdig over God is gepraat en teveel uit naam van God is gesproken.

Pas als Lenoir zijn eigen diepste overtuigingen deelt, komt het begrip ‘god’ tot leven. De vraag die het oproept is een interessante: is jouw god een overtuiging of een ervaring? Bij Lenoir is het dat laatste, zo blijkt uit zijn ontboezeming dat hij het heilige ervaart bij een bergwandeling of het zien van de oceaan.

Ook mijn idee bij het goddelijke komt voort uit beleving en daarmee beschouw ik mezelf eerder als een spiritueel dan een religieus mens. Een boek als ‘God?’ maakt maar weer eens duidelijk dat God geen eigendom is van welke godsdienst dan ook en dat we Hem – of Haar of Het – vrijuit en vanuit onszelf kunnen benaderen. 

Susan Smit, januari 2014

Stil van Susan Cain

In de westerse wereld heerst er een extravert ideaal, beweert schrijfster Susan Cain. Spraakwatervallen en dominante gezelschapsdieren worden gezien als intelligentere en interessantere mensen. Met extraverte mensen is natuurlijk niets mis, maar Cain, zelf introvert, maakt ons er in haar boek ‘Stil’ van bewust dat veel mensen die in principe een introverte aard hebben, zich stilaan zijn gaan plooien naar dit ideaal. Zonde, want als het je lukt om als stil mens bij jezelf te blijven in een wereld vol met mensen met een grote mond, kun je je eigen kwaliteiten ontwikkelen en inzetten. 

Wat die kwaliteiten dan zijn? De kracht van introversie is jezelf en anderen vragen stellen, bespiegelen, doordacht handelen en praten, samenwerken, je richten op de oplossing en nog een hele waslijst aan vermogens en kwaliteiten die hard nodig zijn in onze tijd waarin zoveel waardering is voor extraverte mensen. 

‘Je kunt welsprekend zijn in de taal van de stilte,’ schrijft Cain terecht. Eloquent bewijst Cain zelf met dit boek in ieder geval te zijn. ‘Stil’ is een doordacht geformuleerd, soepel geschreven en hartverwarmend pleidooi om trouw te blijven aan je eigen temperament. 

Susan Smit, november 2013

Wie ooit in de gesprek is geweest met de Zwitserse filosoof Alain de Botton (zoals ik enkele jaren geleden) weet dat hij net zo praat als hij schrijft: eloquent, geestig en met diepgang. De reikwijdte van zijn kennis – en de onderwerpkeuze van zijn boeken – zijn ongekend. Deze man kan zowel over reizen, architectuur als, zoals onlangs, de media, verfrissende inzichten bieden en diepere lagen aanboren waar we anders zo gemakkelijk aan voorbij gaan. 

In Proeven van liefde, mijn persoonlijke favoriet in zijn oeuvre, neemt hij het fenomeen romantische liefde onder de loep. Waar veel wijsgerige boeken vooral standpunten van eerdere denkers herhalen en vergelijken, neemt hij hierin de eigen ervaring (of die van de mannelijke hoofdpersoon) als uitgangspunt. De Botton beschrijft hoe hij verliefd wordt op een jonge vrouw, zijn verstand tijdelijk verliest, avances maakt, de liefde beantwoordt ziet en het verlangen langzaam voelt uitdoven tot de relatie tot een einde komt. Al deze fasen beschrijft hij met een scherpzinnigheid die zowel door emoties als de rede gekleurd is. Dat is, nu ik er zo over nadenk, de grote kracht van De Botton: die zeldzame mengvorm van hart en hoofd. 

Neem deze gedachte: ‘Niet degene die zich meteen laten kussen zijn het aantrekkelijkst, of degenen die zich nooit laten kussen, maar degenen die ons (quasi) verlegen tussen de twee uiterste door voeren.’ En deze: ‘Liefde is een poging om een droom de werkelijkheid in te volgen.’ Lezen, dit boek – of je op dit moment gelukkig of ongelukkig in de liefde bent! 

Susan Smit, oktober 2013

De profeet van Kahlil Gibran bevat verreweg de meeste zinnen die ik als citaat in mijn eigen boeken heb opgenomen. Het is maar een klein, dun boekje, maar het staat zo vol met diepgravende en eloquente eye-openers, dat ik er steeds naar terug grijp. Nergens anders vind ik bespiegelingen die zo poëtisch en toch zo glashelder zijn opgeschreven. Ik ben niet de enige: overal ter wereld worden zijn woorden in toespraken bij doop en huwelijk, geboorte en dood aangehaald. 

En dan te bedenken dat Kahlil Gibran, een Libanese dichter en schilder die naar Europa en Amerika reisde, al in 1931 overleed. Zijn bekendste werk ‘De profeet’ is onvergankelijk gebleken en bevat indringende inzichten over de romantische liefde, ouderschap, werk, vrijheid, vriendschap en pijn. 

De fragmenten waar ik zo op gesteld ben gaan zonder uitzondering over de autonomie van de mens, over het omarmen van de vrije wil van de ander en jezelf. ‘Je kinderen zijn je kinderen niet,’ is er zo een. ‘Zij zijn de zonen en dochter van ’s levens hunkering naar zichzelf. Zij komen door je, maar zijn niet van je, en hoewel zij bij je zijn, behoren ze je niet toe.’ 

Susan Smit, augustus 2013